Prezes UODO wziął udział w konferencji „Dzieci w sieci: jak zabezpieczyć naszą przyszłość?”

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych Mirosław Wróblewski 14 stycznia uczestniczył w 
II Konferencji Naukowej „Dzieci w sieci: jak zabezpieczyć naszą przyszłość?”, zorganizowanej przez Wydział Prawa i Administracji Akademii Sztuki Wojennej w Warszawie. Celem przedsięwzięcia było zwiększenie świadomości o zagrożeniach, które czyhają na małoletnich w internecie, oraz dostarczenie narzędzi do walki z takimi wyzwaniami.

Prezes UODO zaprezentował wykład otwierający wydarzenie pt. „Deepfake – cyfrowa iluzja, dlaczego wykorzystanie sztucznej inteligencji może zagrażać bezpieczeństwu dzieci”. Podczas wystąpienia zaznaczył, że w ostatnim czasie z powodu rozwoju nowoczesnych technologii nastąpiła eksplozja treści generowanych przez sztuczną inteligencję, w tym deepfake’ów wykorzystujących głos i wizerunek w fałszywych reklamach. Podkreślił też, że wzrosła presja, aby organy ochrony danych reagowały na tego typu incydenty szybciej.

Mirosław Wróblewski zwrócił uwagę, że w większości takich nadużyć zostaje naruszonych kilka artykułów RODO, przede wszystkim tych dotyczących podstaw prawnych oraz przejrzystości przetwarzania danych. W tym kontekście prezes UODO przywołał swoje decyzje, w których z racji interesu społecznego nakazał spółce Meta Platforms wstrzymanie wyświetlania na Facebooku reklam wykorzystujących wizerunek Pana Rafała Brzoski i Pani Omeny Mensah. Zaprezentował także, jak wyglądały kolejne etapy postępowania w tej sprawie, zakończonej wycofaniem przez Meta skarg na decyzję organu nadzorczego. Prezes Urzędu podkreślił, że sprawa Meta to ważny przykład oraz precedens dotyczący dezinformacji i ochrony wizerunku. Obecnie, jak dodał, we współpracy z Irlandzką Komisją Ochrony Danych (DPC) angażuje się w dialog z przedstawicielami platform mediów społecznościowych w celu opracowania rozwiązań, które są zgodne z zasadami ochrony danych osobowych.

W dalszej części swojego wystąpienia Mirosław Wróblewski wyjaśnił różnice, które zachodzą pomiędzy RODO a jeszcze niewprowadzonym do polskiego systemu prawnego Aktem o usługach cyfrowych (DSA), i wskazał, że reklamy deepfake są zarówno treściami niezgodnymi z prawem, jak i przetwarzaniem niezgodnym z prawem, dlatego problem ten należy rozpatrywać zarówno w perspektywie RODO, jak i DSA.

Prezes UODO odniósł się też do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ws. Russmedia, który dotyczył odpowiedzialności operatora platformy internetowej za publikację ogłoszenia zawierającego dane osobowe osoby fizycznej w postaci jej wizerunku oraz numeru telefonu – TSUE jednoznacznie przesądził, że operator internetowej platformy handlowej, która umożliwia publikację ogłoszeń zawierających dane osobowe, działa jako administrator danych w rozumieniu RODO. Komunikat tej sprawie jest dostępny na stronie Urzędu: https://uodo.gov.pl/pl/138/4021.

Jak zaznaczył Mirosław Wróblewski, w jego ocenie sprawa ta ujawnia mechanizm funkcjonowania platform internetowych, który ma charakter systemowy i wykracza poza jednostkowy incydent, wyrok zaś wprowadza wyraźny standard obowiązków o charakterze prewencyjnym i stanowi impuls do dalszych zmian legislacyjnych i doprecyzowania odpowiedzialności platform internetowych.

W ostatniej części wystąpienia Prezes UODO przywołał głośną sprawę wygenerowania przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji nagiego wizerunku uczennicy, opartego na jej rzeczywistym wyglądzie, a następnie rozpowszechnienia przez rówieśników tego obrazu w internecie. Sprawa była opisywana na stronie: https://uodo.gov.pl/pl/138/3906; https://uodo.gov.pl/pl/138/3984.

Jak podkreślił Mirosław Wróblewski, organy ścigania odmówiły wszczęcia postępowania, uznając, że w sprawie brak jest znamion czynu zabronionego, w szczególności z uwagi na ocenę charakteru wygenerowanego obrazu. Zdaniem Prezesa UODO zdarzenie to unaoczniło problem braku jednoznacznej i adekwatnej reakcji państwa na nowe formy przemocy cyfrowej wobec dzieci, w tym deepfake o charakterze seksualnym, i pokazało lukę w obecnym systemie prawnym, który nie zapewnia szybkiej i skutecznej ochrony ofiar deepfake (i wtórnej wiktymizacji z tym związanej), zwłaszcza gdy ofiarami są osoby małoletnie.

Pozostałe panele konferencji ASW dotyczyły takich zagadnień, jak prawa dzieci w otoczeniu cyfrowym, współpraca międzynarodowa w zakresie ochrony nieletnich, cyberzagrożenia a kształtowanie tożsamości i edukacja cyberbezpieczeństwa.

Ostatnie działania Prezesa UODO związane z ochroną dzieci i młodzieży w sferze cyfrowej:

Potrzebne jest prawo chroniące ludzi przed negatywnym wpływem deepfake’ów

Prezes UODO na sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży zdefiniował problem technologii deepfake