Egzekwowanie wierzytelności po zmarłej osobie wymaga podstawy prawnej – wyrok NSA

Śmierć osoby posiadającej zobowiązania finansowe nie oznacza, że jej spadkobiercy automatycznie stają się odpowiedzialnymi za długi zmarłej osoby. Tym samym nie uprawnia to wierzycieli do pozyskiwania danych potencjalnych spadkobierców w celu windykacji zobowiązania. 

8 kwietnia 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną BEST Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 listopada 2022 r. w sprawie skarg Best S.A. i BEST III NSFIZ reprezentowanych przez BEST Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych z siedzibą w Gdyni w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. Tym samym NSA potwierdził słuszność decyzji Prezesa UODO z 2021 r.

Prezes UODO wydał nakaz usunięcia danych osobowych skarżącego. Organ nadzorczy uznał, że zarówno spółka, jak i fundusz nie posiadały podstawy prawnej uprawniającej do przetwarzania danych osobowych skarżącego w celu wyegzekwowania wierzytelności po zmarłej osobie.

Ani spółka, ani fundusz nie były bowiem uprawnione do samodzielnego ustalania kręgu spadkobierców. To sąd powszechny jest uprawniony do zbadania kto jest spadkobiercą. Niezbędne do tego jest przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Dopiero przewidziane prawem stwierdzenie nabycia spadku nie pozostawiałoby, w ocenie Prezesa UODO, żadnych wątpliwości kto oraz w jakim zakresie nabył spadek. Natomiast sama śmierć spadkodawcy nie oznacza, że wszyscy jego zstępni stają się odpowiedzialnymi za długi spadkodawcy. Prezes UODO w przedmiotowej sprawie wykazał, że oba podmioty nie miały legalnej podstawy do przetwarzania danych osobowych skarżącego i tym samym ich działania na rzecz spłaty wierzytelności były bezprawne.

W skargach wpływających do Prezesa UODO pojawia się zjawisko kierowania przez wierzycieli żądań do spadkobierców dłużników. Spadkobiercy zarzucają jednak wierzycielom brak podstaw do przetwarzania ich danych osobowych. Żądania spłaty długów bywają do nich kierowane nawet w sytuacji odrzucenia przez nich spadku.

III OSK 875/23

II SA/Wa 368/22

DS.523.6584.2020