Uwagi Prezesa UODO do projektu nowelizacji Prawa oświatowego

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych Mirosław Wróblewski przedstawił  uwagi do projektu ustawy zmieniającej obecne przepisy Prawa oświatowego. Zdaniem Prezesa UODO należy rozważyć wprowadzenie rozwiązań o charakterze systemowym, które ograniczą wykorzystywanie przez dzieci i młodzież telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych podczas ich pobytu w placówkach szkolnych. Projektowane regulacje muszą jednak uwzględniać obowiązujące przepisy dotyczące ochrony danych osobowych. W opinii organu nadzorczego należy więc rozważyć doprecyzowanie projektu.

Dlaczego zmiana prawa jest potrzebna?

Prezes UODO Mirosław Wróblewski wskazał, że dostrzega szereg niepokojących zjawisk związanych z przetwarzaniem danych osobowych przez osoby małoletnie z wykorzystaniem telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych. Uczniowie coraz częściej zamieszczają w internecie zdjęcia oraz nagrania obrazu i dźwięku, co generuje szereg zagrożeń dla prywatności i danych osób – przedstawionych m.in. na takich materiałach. Korzystanie z globalnej sieci i narzędzi cyfrowych przez małoletnich wiąże się również z ryzykiem wystąpienia uzależnień behawioralnych, łącznie z uzależnieniem od pornografii czy hazardu internetowego.

Prezes UODO ze szczególnym niepokojem monitoruje zjawisko wykorzystywania technologii deepfake do naruszania prywatności oraz krzywdzącego i nielegalnego przetwarzania danych osób fizycznych. Na powyższe ryzyka Prezes UODO już wielokrotnie zwracał uwagę w trakcie opiniowania aktów prawnych oraz kierując swoje wystąpienia na podstawie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych – zwracał się m.in. o wprowadzenie właściwych rozwiązań ustawowych, które zapewnią skuteczną ochronę prawną przed krzywdzącym wykorzystaniem deepfake’ów. Omawiał również problem technologii deepfake na posiedzeniu Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży Sejmu RP.

Jakie zmiany w projekcie warto rozważyć?

Prezes UODO wskazał, że projektując ustawową podstawę umożliwiającą ustalanie w statutach szkoły zakaz używania urządzeń rejestrujących dźwięk i obraz (w tym telefonów komórkowych) należy precyzyjnie określić warunki korzystania z nich. Doprecyzowanie tej regulacji pozwoli na uniknięcie wątpliwości, czy dozwolenie korzystania z takich urządzeń niesie ze sobą możliwość rejestrowania dźwięku i obrazu przez uczniów – co stanowi inwazyjną formę przetwarzania danych osobowych oraz powoduje wysokie ryzyko naruszenia praw i wolności. Sam statut szkoły nie może bowiem określać, na jakich warunkach mają być przetwarzane dane osobowe na prywatnych urządzeniach (w tym nagrywanie obrazu i dźwięku). Dlatego projektodawca powinien dochować szczególnej precyzji w sformułowaniu właściwego brzmienia przepisów regulujących tę materię.

Zdaniem Prezesa UODO projekt ustawy powinien zawierać rozwiązania służące ograniczeniu wykorzystywania telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych przez uczniów w trakcie ich pobytu w placówkach szkolnych.

Rozbudowanie przepisów mogłoby zostać osiągnięte poprzez doprecyzowanie lub wskazanie wprost w przepisach Prawa oświatowego, jakie elementy regulacji powinien przewidywać statut albo wskazanie, że statut szkoły dotyczący tego zagadnienia musi uwzględniać rozwiązania dotyczące ochrony danych osobowych i prywatności oraz minimalizować ryzyka związane z rejestrowaniem obrazu lub dźwięku.

Prezes UODO zaproponował przyjęcie precyzyjnych i bardziej jednoznacznych pojęć w projektowanych przepisach ustawy lub co najmniej wyjaśnienie w uzasadnieniu projektu do jakich procesów zarządzania nośnikami będzie odnosić się pojęcie „warunków wnoszenia”. W ocenie Prezesa UODO umożliwi to uniknięcie mylnej interpretacji przepisów. Projektowaną regulację można również uzupełnić o rozwiązania dotyczące bezpiecznego przechowywania telefonów i innych urządzeń elektronicznych w czasie pobytu dziecka w placówce oświatowej.

W przypadku uczniów pełnoletnich regulacje w zakresie wnoszenia i używania w szkole telefonów komórkowych projektodawca powinien poddać ocenie pod kątem konstytucyjnych wolności i praw podstawowych. Choć uczniowie pełnoletni mają odmienny zakres praw i obowiązków niż uczniowie małoletni, to nie oznacza to oczywiście, że dla wyraźnie określonego celu, jakim jest zapewnienie dobrostanu wszystkich przebywających na terenie szkoły uczniów - ingerencja w sferę ich praw i wolności nie mogłaby być dokonana w sposób proporcjonalny do zakładanego celu.

Prezes UODO stwierdził w opinii, że problem bezpiecznego wykorzystywania telefonów przez dzieci i młodzież powinien zostać rozwiązany całościowo oraz uregulowany systemowo w Prawie oświatowym. Z tego powodu przypomniał również swoje uwagi zgłoszone do projektu zmiany obecnego rozporządzenia w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży (ID109). Wydaje się bowiem pożądane uregulowanie zasad korzystania z telefonów komórkowych przez uczestników wypoczynku. Zarówno w przepisach Prawa oświatowego jak i w rozporządzeniu dotyczącym wypoczynku dzieci i młodzieży.

Niezależnie od powyższych uwag istotnym elementem wspierającym odpowiedzialne wykorzystanie telefonów komórkowych powinna być działalność edukacyjna.

DPNT.401.112.2026

DPNT.401.137.2026